polonium

POLONIUM-210: 'HET IS GEEN GIF VOOR AMATEURS'

(Van onze correspondent Esther Gotink)

LONDEN (GPD) _ Vrijwel niemand had ooit gehoord van het radioactieve polonium-210, totdat ex-spion Alexander Litvinenko er in Londen aan overleed. Door de hele stad en in drie vliegtuigen zijn sindsdien stralingen gemeten. Moeten we voor ons leven vrezen?

,,Bij mijn weten is Litvinenko de eerste ooit die met alfastraling is vergiftigd'', zegt Nick Priest, hoogleraar milieutoxicologie en een van de weinige Britten die met polonium heeft gewerkt. ,,Er zijn drie types radioactieve straling: alfa, beta en gamma. Dat laatste wordt gezien als het dodelijkst omdat het in vaste objecten doordringt. Alfa is potentieel schadelijker, maar daar staat tegenover dat het met een vloeipapiertje al is tegen te houden. Toen Litvinenko de stof binnenkreeg, zat het opgesloten in zijn lijf en liep niemand anders gevaar. Alleen de autopsie was riskant.''

Minder dan een gram polonium kan al uiterst giftig zijn. ,,Het is een natuurlijke stof die we overal vinden. Het zit in de aarde, in ons eten, in sigaretten. Maar dan in microscopische, ongevaarlijke hoeveelheden.'' Zo is polonium in een banaan bijvoorbeeld 376.000 keer radioactiever dan in een sigaret, maar geheel onschuldig. Om een fatale dosis polonium via tabakswaar binnen te krijgen, moet een mens 5,4 miljard peuken opsteken. De teer en nicotine zullen de roker eerder de das omdoen.

Wie eenmaal een overdosis binnenkrijgt, is echter verloren. ,,Litvinenko had de klassieke symptomen van radioactieve straling: overgeven, haaruitval, falende organen. Zijn lichaam raakte onherstelbaar beschadigd. Zelfs als de stof eerder bij hem ontdekt, was hij ook niet meer te redden geweest.''

Moet het publiek nu nog bang zijn voor polonium? Priest denkt dit alleen het geval is als iemand van Litvinenko's sushi heeft gegeten op de avond dat hij werd vergiftigd. Maar dan had de persoon in kwestie ook al niet meer geleefd. ,,Ik denk dat de gevaren zijn geweken. In theorie heb je minder dan een stofdeeltje polonium nodig om te sterven, maar het is nu eenmaal ontzettend moeilijk verkrijgbaar. In Engeland kunnen alleen bedrijven met een speciale licentie het isotoop importeren, en alleen in niet-giftige vorm.''

Polonium wordt gebruikt in apparaten die statische lading van textiel neutraliseren en in borstels die stof van films verwijderen. ,,De alfastraling is onschadelijk gemaakt. In grote antistatische borstels zit genoeg polonium om iemand mee te doden, en iedereen kan zo'n borstel kopen, maar het proces om deze 'verpakte' isotoop om te zetten in nucleair gif vereist een radiochemisch laboratorium. Niets voor amateurs. Of Litvinenko zo is omgebracht? Nee, dat is te vergezocht.''

Polonium is verkrijgbaar via internet, maar alleen in een te verwaarlozen hoeveelheid. ,,Het zijn proefplaatjes voor scholen en universiteiten, onmogelijk om met het blote oog waar te nemen, laat staan iemand mee te doden.'' Vijftienduizend internetbestellingen zouden nodig zijn voor een fatale dosis. Kosten: 75.000 euro. ,,Niet de meest doeltreffende en onopvallende manier om
iemand te vergiftigen'', aldus Priest.

Het blijft een raadsel hoe Litvinenko's moordenaar zoveel heeft kunnen verzamelen. Volgens de Guardian had de ex-spion voor 30 miljoen euro polonium binnengekregen. Priest: ,,Ik betwijfel dat. Het zal eerder enkele tienduizenden hebben gekost. Desondanks was het een scherpzinnige operatie. Deze kwantiteit kan alleen van een reactor komen, wat mij onmogelijk lijkt binnen de EU. Het is een verbazingwekkend verhaal. Ik heb met polonium gewerkt en nooit eerder beseft
dat het ooit als gif zou worden toegepast.''